MEME KANSERİ YAYGINLIĞI
MK (Meme kanseri) tüm kadın kanserlerinin % 18'ini oluşturur. Meme kanseri, kansere bağlı ölümlerde 5. sırada yer alır. Meme kanserinin sıklığı ve olum hızının nispeten azlığı yaygınlığı en yüksek kanser türü olmasına neden olur. Meme kanseri sıklığı çoğu ülkede artış göstermektedir.1990 verileri ile karşılaştırıldığında yıllık %1,5 artış gözlenmektedir. Risk oranı düşük çoğu ülkede bu artış daha fazladır. (Japonya'da yıllık %2, Çin'de % 3-5).
İnsanlarda meme kanserinin nedeni bilinmemektedir. Genetik, çevresel, hormonal, sosyol, biyolojik ve psikolojik etkenlerin oluşumunda rol aldığı kabul edilmekle birlikte meme kanserli kadınların %70-80'i bu risk faktörlerine sahip değildir. Var olan risk faktörlerinin çoğununda önlenebilir veya değiştirilebilir olmadığı görülmektedir. Değiştirilemeyecek faktörler ; cinsiyet, yaş, genetik yatkınlık, meme yapısı, ırk, menarş (ilk adet görme) -menopoz. Değiştirilebilir faktörler ise, ilk doğum yaşı, doğum kontrol hapı kullanımı, Hormon tamamlama tedavisi, alkol kullanımı, kilo olarak sıralanabilir.
1)GENETİK ETKENLER
Ailesel Yatkınlık :Ailesinde meme kanseri olanlarda meme kanseri riskinin arttığı bu gün için artık kabul edilmektedir.
2)ENDOKRİN ( HORMONEL) ETKENLER
Meme, hormonların kontrolünde gelişen bir organ olduğu için meme kanseri oluşumunda endojen (İÇ) ve eksojen ( DIŞ) hormonların etkisi olabileceği düşünülmektedir.
Reprodüklif Etkenler
Meranş (İlk adet) Yaşı : Erken menarşın meme kanseri gelişiminde bir risk faktörü olduğu gösterilmiştir. Genel olarak ilk adet yaşının her bir yıl gecikmesi ile meme kanseri riskinin %20 azaldığı kabul edilir. Menarşı 12 yaştan önce başlayanlara göre risk 4 misli fazladır.Sonuç olarak menarşı 15 yaşın üzerinde olanlarda 13 yaşa göre meme kanseri riskinde belirgin azalma saptanmış,menopoz öncesi olgularda eğer düzenli adetler menarşdan sonra 5 yılda düzenli hale geldiyse risk bir yılda düzenli olandan daha düşük bulunmuştur.
Menopoz Yaşı : Yaş yükseldikçe meme kanseri riski artmaktadır. Menopoza 55 yaş üzeri 45 yaş altında girenlere göre risk 2 kat fazladır(11).iki taraflı yumurtaların alınması veya pelvik ışınlama ile yapay menopoz oluşturulan kadınların meme kanseri riski azalırken yapay menopoz 50 yaştan sonra oluşturulmuş ise ya da tek taraflı yumurtalığın alınması ve basit rahim ameliyatı yapılmış ise risk azaltıcı etki görülmemektedir.
İlk Hamilelik -İlk Doğum Yaşı : İlk doğumunu 30 yaşından sonra yapan bir kadında kanser riski ilk doğumunu 20 yaşından önce yapan bir kadına göre 4 misli, hiç doğurmamışlarda ise 2 misli fazla ortaya çıkmaktadır.
Hormon Tamamlama Tedavisi (HRT) : Östrojenler meme dokusundaki normal ve kötü hücrelerin büyümesini uyarırlar, bununla beraber reaksiyon gösteren hücreler bu uyarıya daha duyarlıdırlar. Östrojenlerin tümör hücreleri üzerine direkt etkileri de olup mitojenik büyüme faktörlerinin salgılanmasına neden olurlar. Menopoz sonrası dönemde uzun süreli hormon tamamlama tedavisi meme kanseri riskini küçük bir oranda arttırmaktadır.
3)ÇEVRESEL ETKENLER
Beslenme : Yağdan zengin beslenme meme kanseri riskini arttırır.Liften zengin beslenme safradan dökülen östrojenlerin geri emilimini azalttıığı için meme kanseri riskini azaltır. Menapoz öncesi dönemde düşük kilo ve Menapoz sonrası dönemde yüksek kilonun meme kanseri riskini arttırdığı ileri sürülmektedir.
Alkol : Yapılan çeşitli olgu kontrol ve geçmiş vakalarda çalışmalar alkol alımının meme kanseri olasılığını arttırdığına işaret etmektedir.
Vitaminler : A vitamini kanser hücresi oluşumunu azaltmaktadır.
İyonizan Radyasyon : Hiroşima ve Nagazaki'de atom bombası sonrası radyasyonu maruz kalan kadınlarda 2-4 misli MK görülmüştür.
Fiziksel Aktivite: Ağır fiziksel aktivitenin ilk adet yaşı geciktireceği ve dolayısıyla MK riskini düşüreceği öne sürülmektedir. Erişkin dönemde yapılan egzersizlerin MK riski üzerine etkisini araştıran bir çalışmada egzersizin 40 yaşın altındaki kadınlarda meme kanseri riskini azalttığı gösterilmiş ve haftada 4 saate veya daha fazla egzersiz yapan kadınlarda yapamayanlara göre MK riskinin % 60 daha az olduğu bildirilmiştir.
4)MEMENİN SELİM LEZYONLARI
Anormal büyüme saptananlarda ise Rölatif Risk 4.4 'dur. Aile hikayesi olan anormal büyümelerde Rölatif Risk 8.9 'a çıkar. Kısaca MK Riskleri Aşağıdaki Gibi Düzenlenebilir ;
Yüksek risk : Rölatif Risk 4.0
*İleri yaş
*Geçirilmiş meme kanseri
*Genetik yatkınlık
*Biopsi ile saptanmış,anormal lezyonlar
Orta Risk:Rölatif Risk 2-4.0
*Yüksek sosyoekonomik durum
*Obezite
*Birinci derecede akraba MK
*Geçirilmiş yumurtalık kanseri
*Memenin radyasyona maruz kalması
*İlk gebelik yaşının 30’ dan sonra olması
*Hiç doğum yapmama
Düşük risk: Rölatif Risk 1.1-1.9
*Alkol alımı
*İlk adetin 12 yaştan sonra olması
*Menopoz yaşının 55 taştan sonra olması
*Hormon Tamamlama Tedavisi
*Tartışmalı riskler
*Doğum kontrol hapı kullanımı
Op. Dr. Hasan SEVER
Genel Cerrahi
| 
